Türkiye’de 2026 itibarıyla faaliyet kurmak isteyen yabancı bir şirketin önünde üç ayrı hukuki model vardır: şube, irtibat bürosu ve mevcut bir Türk şirketine ortak olmak. Şube ve ortaklık modeli gelir getirici ticari faaliyete izin verir, irtibat bürosu ise 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu çerçevesinde ticari faaliyet yürütemez ve ilk başvuruda azami üç yıllık bir izinle sınırlıdır.
Şube Açmak: Tam Yetkili ama Bağımlı Bir Varlık
Şube, yabancı şirketin Türkiye’deki ticari faaliyetini tam yetkiyle ama ayrı bir tüzel kişilik olmadan sürdürmesine imkân veren modeldir. Şubenin kendi sermayesi, kendi tüzel kişiliği yoktur. Hukuken ana şirketin bir uzantısı olarak kabul edilir ve bu durum sorumluluk açısından belirleyicidir.
Kuruluş süreci, MERSİS üzerinden yapılan başvuru ve ardından şubenin bulunduğu yerin ticaret siciline tescili ile tamamlanır. Ana şirketin kendi ülkesinde de şube açmaya yetkili olduğunu gösteren belgeler ve tam yetkili bir temsilcinin atanması aranır. Bu çerçeve, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu‘nun tescil ve temsil hükümleriyle birlikte uygulanır.
Şube, ana şirketin faaliyet konusu dahilinde satış, sözleşme imzalama ve fatura kesme gibi her türlü ticari işlemi yapabilir. Buna karşılık ana şirketten bağımsız bir faaliyet alanına giremez; şube ne yaparsa hukuken ana şirket yapmış sayılır. Örneğin Avrupalı bir makine üreticisinin Türkiye’de doğrudan satış, servis ve garanti hizmeti sunmak istediği bir durumda şube, bu faaliyetleri tek bir çatı altında ve kesintisiz biçimde yürütmeye uygun bir yapıdır.
Sorumluluk tarafında şubenin ayrı bir tüzel kişiliği bulunmaması, ana şirketin şubenin tüm borç ve yükümlülüklerinden sınırsız sorumlu olması sonucunu doğurur. Vergi açısından şube, Türkiye’deki kazancı üzerinden kurumlar vergisi mükellefidir; ana merkeze aktarılan kâr ise ayrıca stopaja tabi olabilir. Faaliyetin sona erdirilmesi, ticaret sicilinden terkin işlemiyle gerçekleşir ve bu süreç tasfiye benzeri bir denetime tabidir.

İrtibat Bürosu Açmak: Ticari Faaliyeti Olmayan Bir Temsilcilik
İrtibat bürosu, yabancı şirketin Türkiye’de ticari faaliyette bulunmadan pazar araştırması, temsil ve koordinasyon yapmasına imkân veren, ayrı tüzel kişiliği olmayan bir temsilcilik biçimidir. Dayanağı 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve bu kanunun uygulama yönetmeliğidir.
Kuruluş, diğer iki modelden farklı olarak önceden izin gerektirir. Başvuru, ilgili bakanlığa yapılır ve ilk başvurularda beyan edilen faaliyet kapsamında genellikle azami üç yıllık bir süre için izin verilir. Bu süre, faaliyetin niteliğine göre uzatma başvurusuyla yenilenebilir; yalnızca pazar araştırması veya tanıtım amacıyla açılan bürolarda uzatma genellikle kabul görmez.
İrtibat bürosu fatura kesemez, satış sözleşmesi imzalayamaz ve gelir elde edemez. Yapabileceği, ana şirket adına bilgi toplamak, yerel tedarikçi ve müşteri adaylarıyla ön görüşmeler yapmak ve koordinasyon sağlamaktır. Örneğin yalnızca Türkiye pazarını tanımak, potansiyel distribütörlerle ön temas kurmak ve yıllık pazar raporu hazırlamak isteyen bir yabancı şirket için bu model, düşük maliyetli ve hızlı kurulabilen bir seçenektir.
Ana şirketin sorumluluğu burada ayrıca tartışılmaz, çünkü büronun kendi adına girebileceği bir hukuki işlem yoktur. Vergi açısından büronun giderleri yurt dışından döviz olarak karşılanır ve ticari kazancı bulunmadığından kurumlar vergisi mükellefiyeti genellikle doğmaz; buna karşılık her yıl faaliyet bildirim formu ile bakanlığa bilgi verilmesi zorunludur. Sona erdirme, süre sonunda uzatma talep edilmemesi veya kapanış bildirimiyle yapılır.
Yerel Ortakla Girişim: Türk Şirketine Ortak Olmak
Üçüncü model, yabancı şirketin sıfırdan yeni bir Türk şirketi kurmak yerine mevcut bir Türk şirketine ortak olması veya yerel bir ortakla birlikte ortak girişim yapılandırmasıdır. Burada muhatap olunan, Türk hukukuna göre kurulmuş ve ayrı tüzel kişiliğe sahip bir şirkettir.
Süreç, pay devri veya sermaye artırımı yoluyla ortaklığa giriş sözleşmesinin hazırlanması, bu işlemin ticaret siciline tescili ve yabancı yatırım bildiriminin ilgili bakanlığa yapılmasından oluşur. Ortaklığa girmeden önce hedef şirketin kayıtlarının, borçlarının ve devam eden davalarının incelenmesi, şirket veya proje satın almadan önce yapılması gereken incelemenin bu modelde de aynı önemle geçerli olduğunu gösterir.
Türk şirketi, pay yapısındaki yabancı ortağa bakılmaksızın Türkiye’deki her türlü ticari faaliyeti yürütebilir; faaliyet serbestisi bu modelde en geniştir. Örneğin Türkiye’de kurulu bir distribütör şirketine ortak olarak, o şirketin mevcut müşteri ağından ve pazar bilgisinden yararlanmak isteyen bir yabancı yatırımcı için bu yol, sıfırdan pazar oluşturmaktan daha hızlı sonuç verebilir.
Sorumluluk, şirketin türüne göre sermaye payı ile sınırlıdır; bu, şube modelindeki sınırsız sorumluluktan temel farkıdır. Vergi açısından şirket tam mükellef bir Türk şirketi olarak değerlendirilir, yurt dışına yapılan kâr payı transferi stopaja tabi olur. Model sona erdirilmek istendiğinde pay devri, ortaklıktan çıkma veya şirketin tasfiyesi yolları kullanılır; bu noktada ortaklar arasındaki pay sahipleri sözleşmesinin çıkış hükümleri belirleyici olur.
Üç Model Yan Yana: Karşılaştırma Tablosu
Üç modelin temel farkları aşağıdaki tabloda yan yana görülebilir.
| Kriter | Şube | İrtibat Bürosu | Yerel Ortaklık |
|---|---|---|---|
| Tüzel kişilik | Yok, ana şirkete bağlı | Yok, ana şirkete bağlı | Var, ayrı Türk şirketi |
| Ticari faaliyet | Serbest | Yasak | Serbest |
| Kuruluş / izin mercii | MERSİS, ticaret sicili | İlgili bakanlıktan ön izin | Pay devri, ticaret sicili |
| Ana şirketin sorumluluğu | Sınırsız | Konusu yok (işlem yapılamaz) | Sermaye payıyla sınırlı |
| Vergi durumu | Kurumlar vergisi mükellefi | Genelde mükellefiyet yok | Tam mükellef Türk şirketi |
| Sona erdirme | Sicilden terkin | Süre sonunda kapanış bildirimi | Pay devri veya tasfiye |

Hangi Durumda Hangi Model Tercih Edilmeli?
Belirleyici soru maliyet değil, Türkiye’de gelir getirici bir faaliyet yürütülüp yürütülmeyeceğidir. Birçok şirket irtibat bürosunu düşük maliyeti nedeniyle cazip bulur, ancak faaliyet planında satış veya fatura kesme varsa bu model hukuken baştan uygun değildir; bu bir verimlilik sorunu değil, yasal bir sınırdır.
Faaliyet satış, servis veya üretim içeriyorsa ve yapı doğrudan ana şirketin kontrolünde kalmalıysa şube daha tutarlı bir seçimdir. Faaliyet henüz sadece pazar araştırması, temsilcilik görüşmeleri veya koordinasyon aşamasındaysa irtibat bürosu, düşük yükümlülükle zaman kazandırır. Türkiye’de zaten bir pazar ağına, müşteri tabanına veya operasyonel altyapıya ulaşmak öncelikliyse yerel ortaklık genellikle en hızlı sonucu verir.
Uygulamada izlenecek sıra şu olabilir: önce faaliyetin ticari nitelik taşıyıp taşımadığı netleştirilir, sonra sorumluluk tercihi (ana şirketin doğrudan sorumlu olması mı, sınırlı sorumluluk mu istendiği) belirlenir, son olarak da hedeflenen süre ve çıkış ihtiyacına göre model seçilir. Bu tür yapısal kararlar, şirketler ve ticaret hukuku kapsamında değerlendirilen, somut olayın koşullarına göre değişen bir konudur.
Yeni Bir Türk Şirketi Kurmak: Farklı Bir Yol
Burada ele alınan üç model dışında, yabancı yatırımcının sıfırdan yeni bir Türk şirketi (limited veya anonim şirket) kurması da mümkündür; bu, ayrı bir süreç ve ayrı bir değerlendirme konusudur. Kuruluş adımları ve şirket türü seçimi için İstanbul’da Şirket Kurulumu: Yabancı Yatırımcılar İçin Adım Adım Rehber ve Limited Şirket mi Anonim Şirket mi? Yabancı Yatırımcı Rehberi başlıklı yazılar ayrıca incelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Şube ile irtibat bürosu arasındaki en temel fark nedir?
Şube Türkiye’de ticari faaliyet yürütüp fatura kesebilir, irtibat bürosu ise 4875 sayılı Kanun kapsamında ticari faaliyette bulunamaz ve yalnızca temsil, koordinasyon ve pazar araştırması yapabilir.
İrtibat bürosu izni süresiz midir?
Hayır. İlk izin genellikle azami üç yıl için verilir ve faaliyetin niteliğine göre süre sonunda uzatma başvurusu yapılması gerekir; bazı faaliyet türlerinde uzatma kabul edilmeyebilir.
Yerel ortaklık modelinde ana şirketin sorumluluğu sınırlı mıdır?
Evet. Ortak olunan Türk şirketi ayrı bir tüzel kişilik olduğundan yabancı ortağın sorumluluğu, şirket türüne göre genellikle taahhüt ettiği sermaye payıyla sınırlı kalır.
Hangi model daha hızlı kurulur?
Şube ve yerel ortaklık tescil esaslı olduğundan genellikle daha öngörülebilir bir takvimde ilerler; irtibat bürosu ise önceden bakanlık izni gerektirdiğinden bu onay süreci tamamlanmadan faaliyete geçilemez.
Yasal Uyarı







