2026’nın ilk yedi ayında Türkiye’nin İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi ülkelere ihracatı 41,5 milyar dolara ulaştı. Orta Doğu’da iş yapan bir Türk şirketi, sadece Türk hukukuna hâkim bir avukatla çalıştığında sözleşme, tahsilat ve lisans süreçlerinde ciddi boşluklarla karşılaşabilir. Bunun nedeni basit. Her ülkenin ticaret, şirketler ve icra hukuku kendi mevzuatına, mahkeme pratiğine ve bazı durumlarda yerel ticari teamüllere göre şekilleniyor; bu fark, Türk hukukçunun tek başına öngöremeyeceği riskler doğurur.
Türk Şirketlerinin Orta Doğu’ya Yönelişi Neden Hız Kazandı
İstanbul’da orta ölçekli bir tekstil ihracatçısı düşünün. Yıllardır Avrupa’ya satış yapan bu firma, son dönemde Körfez ülkelerinden gelen talep artışını fark edip Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki distribütörlerle görüşmelere başlıyor. Bu senaryo artık istisna değil, bölgedeki ekonomik hareketliliğin doğal bir sonucu.
Ticaret Bakanlığı verilerine göre bölgesel toparlanma eşit dağılmasa da hız kazanıyor. Ağustos 2026’da Birleşik Arap Emirlikleri’nde üretim artışı son altı ayın, Suudi Arabistan’da ise son yedi ayın en yüksek hızına ulaştı. Buna karşılık İslam İşbirliği Teşkilatı üyelerine yıllık ihracat artışı 345,7 milyon dolarla sınırlı kaldı, yani büyüme fırsatları var ama otomatik değil. Firmalar bu fırsatı değerlendirmek için hızlı hareket ederken, hukuki hazırlığı genellikle ikinci plana atıyor.
Tek Bir Hukuk Sistemine Güvenmenin Taşıdığı Risk
Yukarıdaki tekstil firmasının Katar’daki distribütörle imzaladığı sözleşmeyi sadece Türkiye’deki hukuk danışmanına incelettiğini varsayalım. Sözleşme Türk hukuku açısından kusursuz görünse de Katar’da acentelik ve distribütörlük ilişkileri, şirketler hukuku ve bazı durumlarda yerel ticari teamüller farklı şekillerde işleyebilir.
Körfez ülkelerinde şirket kuruluşu, yabancı ortaklık oranı, lisans ve sermaye şartları ülkeden ülkeye ve bazen serbest bölgeden serbest bölgeye değişir. Bu noktada kesin madde numarası veya oran belirtmek yanıltıcı olur, çünkü mevzuat sık güncellenir ve genel bir blog yazısı o ülkenin resmi kaynağının yerini tutamaz. Doğru yaklaşım, risk alanını tespit edip o ülkedeki yerel bir hukuk bürosundan somut teyit almaktır.
Sözleşme ve Tahkim Güvenliğinin Türk Hukukundaki Çerçevesi
Peki Türk tarafı bu ilişkiyi hangi zeminde güvenceye alabilir? Türk hukukunda yabancı mahkeme ve hakem kararlarının tanınması ve tenfizi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile düzenleniyor ve bu kanun 12.12.2007 tarihinde yürürlüğe girdi. Yabancı hakem kararları söz konusu olduğunda ise 1958 tarihli New York Sözleşmesi devreye girer.
Bir şirketin Dubai’deki ortağıyla imzaladığı sözleşmeye tahkim şartı koyduğunu ama karşı taraf ödemeyi yapmazsa kararın Türkiye’de nasıl icra edileceğini hiç sormadığını düşünün. Tenfiz için öncelikle geçerli bir tahkim anlaşmasının varlığı ve mütekabiliyet şartının karşılanması gerekir. Bu noktada ticari sözleşmeler hazırlanırken yargı yeri ve tahkim seçiminin baştan netleştirilmesi, sonradan ortaya çıkacak tenfiz sorunlarının önüne geçer. Daha önce ticari sözleşmelerin hazırlanması ve denetimi konusunda ele aldığımız dikkat noktaları, sınır ötesi işlemlerde daha da kritik hale geliyor.
Alacağın Tahsilinde Yerel Desteğin Önemi
Irak’ta inşaat malzemesi satan bir Türk firmasının yerel ortağının ödemeyi altı ay geciktirdiğini hayal edin. Türkiye’de alınacak bir icra kararı, Irak’taki mal varlığına karşı kendiliğinden uygulanmaz. Alacağın fiilen tahsil edilebilmesi için genellikle o ülkedeki icra ve mahkeme süreçlerine hâkim yerel bir hukuki destek gerekir.
Bu durum icra ve alacak tahsili süreçlerini, sözleşme imzalanmadan önce planlanması gereken bir konuya dönüştürür. Teminat mektubu, peşin ödeme oranı veya yerel düzenleyici kuruma kayıtlı bir tahsilat mekanizması gibi araçlar, sözleşme aşamasında değerlendirilmeli. Alacağın icra yoluyla tahsili sürecinde Türkiye’deki deneyim faydalı bir referans olsa da yurt dışı uygulamasında icra ve alacak tahsili konusunda o ülkenin usulünü bilen bir destek şart.
Yerel Hukuk Bürosu ile Koordinasyon Modeli Nasıl Kurulur
Bir Türk şirketinin BAE’de serbest bölgede şube açmak istediğini ve lisans, kira sözleşmesi, çalışma izni gibi süreçleri aynı anda yönetmesi gerektiğini düşünün. Böyle bir süreçte Türkiye’deki hukuki danışmanla yerel hukuk bürosunun eş zamanlı çalışması, sözleşmenin Türk şirketler hukukuna uygunluğu ile yerel lisans şartlarının aynı anda karşılanmasını sağlar.
Bu modelde Türkiye’deki danışman, ana sözleşme metnini, ortaklık yapısını ve Türkiye’deki vergi-raporlama yükümlülüklerini takip ederken; yerel hukuk bürosu o ülkenin güncel mevzuatını, lisans ve kayıt işlemlerini yürütür. İki tarafın bilgi paylaşımı yapmaması, aynı işlemin iki kez yanlış kurgulanmasına yol açabilir. Bu nedenle tek bir koordinasyon noktası üzerinden ilerlemek, sürecin tutarlılığını korumanın en pratik yoludur.
Sonuç: Hukuki Hazırlığı Baştan Kurmak
Orta Doğu’da büyümek isteyen bir Türk şirketi için hukuki risk yönetimi, pazara girdikten sonra değil önce planlanması gereken bir konu. Aşağıdaki sıra, pratikte izlenebilecek bir çerçeve sunuyor.
- Sözleşme imzalamadan önce tarafların hangi ülke hukukuna ve hangi tahkim/yargı merciine bağlı olacağını netleştirin.
- Yerel şirketler hukuku, lisans ve ortaklık oranı şartlarını o ülkedeki resmi kaynak veya yerel hukuk bürosundan teyit edin, genel internet bilgisine güvenmeyin.
- Alacak tahsilinde kullanılacak güvence aracını (teminat mektubu, peşin ödeme, yerel kayıt) sözleşme aşamasında belirleyin.
- Türkiye’deki hukuki danışman ile yerel hukuk bürosu arasında düzenli bilgi akışı kuran bir koordinasyon modeli oluşturun.
- Pazar değiştikçe veya mevzuat güncellendikçe hukuki değerlendirmeyi periyodik olarak tekrarlayın.
Her somut olay kendi ticari ve hukuki koşulları içinde değerlendirilmelidir. Orta Doğu’da faaliyet planlayan bir şirketin, hem Türk hukuku hem de ilgili ülke hukuku konusunda bireysel değerlendirme alması en sağlıklı yaklaşım olacaktır.
Yasal Uyarı
