Türkiye’de Bir Şirkete Ortak Olmadan veya İşletmeyi Devralmadan Önce Neler İncelenmeli? Sicil, Borçlar, Davalar ve Sözleşmeler

  • Şirketler Hukuku
  • Türkiye’de Bir Şirkete Ortak Olmadan veya İşletmeyi Devralmadan Önce Neler İncelenmeli? Sicil, Borçlar, Davalar ve Sözleşmeler
Türkiye’de Bir Şirkete Ortak Olmadan veya İşletmeyi Devralmadan Önce Neler İncelenmeli? Sicil, Borçlar, Davalar ve Sözleşmeler

Türkiye’de bir şirkette pay satın almak ile bir işletmeyi aktif ve pasifleriyle devralmak aynı işlem değildir. İnceleme kapsamı; işlemin nasıl yapılacağına, şirketin türüne ve faaliyet alanına göre değişir. Ticaret sicili ve ortaklık yapısı, mali ve kamusal borçlar, dava ve icra dosyaları, sözleşmeler ve işletme varlıkları bu incelemenin başlıca alanlarıdır.

İşletmenin aktif ve pasifleriyle devrinde, Türk Borçlar Kanunu’nun 202. maddesi uyarınca devralanın işletme borçlarından sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu nedenle devir öncesi inceleme, olası mali ve hukuki riskleri önceden belirlemeye yardımcı olur.

Ticaret Sicili Kayıtları ve Ortaklık Yapısı

Güncel ticaret sicili kaydı tek başına yeterli olmayabilir. Şirketin geçmiş tescil ve ilanları, ana sözleşme değişiklikleri, genel kurul ve yönetim kararları, pay defteri ve temsile yetkili kişilerin bilgileri birlikte değerlendirilmelidir. Şirket türüne göre pay senetleri, pay devir belgeleri, pay üzerindeki rehin veya hacizler ve ortaklar arasındaki sözleşmeler de incelenmelidir.

Pay devrinin şekli şirket türüne göre değişir. Örneğin anonim şirketlerde pay devri kural olarak ticaret siciline tescil ve ilana tabi değildir. Limited şirketlerde ise kanunda öngörülen pay devir işlemleri ve tescil süreçleri bulunur. Bu nedenle yalnızca sicil kaydına bakarak güncel pay sahipliği hakkında sonuca varılmamalıdır.

Geçmiş pay devirlerinin, yönetim değişikliklerinin ve ortaklar arasındaki uyuşmazlıkların nedeni araştırılmalıdır. Bu geçmiş araştırılmazsa şirketin karar alma süreçlerini veya payların hukuki durumunu etkileyebilecek devam eden uyuşmazlıklar gözden kaçabilir.

Şirketi temsile yetkili kişilerin ve temsil şeklinin güncelliği de kontrol edilmelidir. Yetkisiz imza, ilgili işlemin şirketi bağlayıp bağlamadığı veya tescil işlemlerinin tamamlanması konusunda sorun çıkarabilir. Bu durumun etkisi somut işlem ve temsil koşullarına göre değerlendirilir.

Şirketin mali kayıtları ve borç yapısı

Şirketin Mali Durumu ve Borç Yapısı Nasıl Değerlendirilir?

Mali inceleme yalnızca bilançoda görünen borçlarla sınırlı kalmamalıdır. Banka kredileri, vergi ve SGK yükümlülükleri, tedarikçi borçları, ortaklara veya ilişkili şirketlere borçlar, kefaletler ve verilen teminatlar da araştırılmalıdır. Varlıklar üzerindeki rehin, ipotek, haciz ve benzeri kısıtlamalar ayrıca kontrol edilmelidir.

Kredi sözleşmelerinde ortaklık veya kontrol değişikliğini erken ödeme nedeni sayan hükümler bulunabilir. Şirketin kullandığı makinelerin bankaya rehinli olması veya taşınmazları üzerinde ipotek bulunması da bu varlıkların kullanımını ve işlem değerini etkileyebilir.

Vergi ve SGK borçları bakımından şirketin beyanı tek başına yeterli görülmemelidir. İlgili kurumlardan alınabilecek güncel kayıtlar, beyan ve ödeme belgeleriyle karşılaştırılmalı; farklar varsa kaynağı araştırılmalıdır. Mali kayıtlarda ilişkili taraf işlemleri, bilanço dışı yükümlülükler ve devam eden garanti sorumlulukları da gözden geçirilmelidir.

Davalar ve İcra Takipleri

Şirketin taraf olduğu davalar, icra takipleri, iş uyuşmazlıkları ve idari süreçler ileride doğabilecek yükümlülükleri etkileyebilir. Sonuçlanmamış bir dava henüz bilançoya kesin bir borç olarak yansımamış olsa bile şirketin mali durumunu etkileyebilir.

Şirket yönetiminden veya avukatından alınan yazılı liste önemli bir başlangıçtır; ancak listedeki bilgilerin dosya ve belgelerle karşılaştırılması gerekir. İşçilik alacakları, ticari alacaklar, vergi uyuşmazlıkları ve idari yaptırım süreçleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Devam eden icra takibi şirketin borç ve tahsilat riskini gösterir; ancak tek başına banka hesaplarına bloke veya haciz konulduğunu göstermez. Haciz kararları, banka hesapları ve şirket alacakları üzerindeki kısıtlamalar ayrıca kontrol edilmelidir.

Pay devrinde şirket aynı tüzel kişi olarak varlığını sürdürdüğü için şirketin taraf olduğu dava ve borçlar şirketi ilgilendirmeye devam eder. Bu, şirketin yeni ortağının aynı borçtan otomatik olarak şahsen sorumlu olduğu anlamına gelmez.

Çalışanlardan Kaynaklanan Yükümlülükler Nelerdir?

Çalışanların ücret, fazla mesai, kullanılmayan izin, kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacakları incelenmelidir. Devam eden iş davaları ve arabuluculuk süreçleri de değerlendirmeye dahil edilmelidir.

Şirket paylarının devrinde işveren şirket aynı tüzel kişi olarak faaliyetini sürdürür. İşyeri veya işletme devrinde ise 4857 sayılı İş Kanunu’nun 6. maddesindeki özel hükümler uygulanabilir. Bu madde, devir öncesinde doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlar bakımından devreden ve devralan işverenin birlikte sorumluluğunu düzenler; devreden işverenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yıl ile sınırlıdır.

Sözleşmeler

Kira, tedarik, distribütörlük ve kredi sözleşmeleri, şirket payları devredildiğinde genellikle şirketin tarafı olduğu sözleşmeler olarak devam eder. Ancak sözleşmede ortaklık veya kontrol değişikliğine bağlı fesih, erken ödeme ya da karşı tarafın onayı şartı bulunabilir. Bu hükümler devirden önce tek tek incelenmelidir.

İşletmenin varlıklarının devrinde sözleşme tarafının değişmesi gerekiyorsa sözleşmenin devri ayrıca değerlendirilmelidir. TBK m. 205, sözleşme devrini devreden, devralan ve sözleşmede kalan taraf arasındaki anlaşma çerçevesinde düzenler; önceden verilmiş izin veya sonradan onay da önem taşıyabilir.

İşletmenin varlıkları ve faaliyet izinleri

İşletmenin Varlıkları ve Faaliyet İzinleri de İncelenmeli

İşletmenin taşınır ve taşınmazları, makineleri, stokları, araçları, fikrî mülkiyet hakları, yazılım ve faaliyet izinleri de inceleme kapsamına alınmalıdır. Bu varlıkların kime ait olduğu, üzerlerinde rehin, ipotek, haciz veya üçüncü kişi hakkı bulunup bulunmadığı ve fiilen kullanılabilir durumda olup olmadıkları doğrulanmalıdır.

Faaliyet için gerekli ruhsat ve izinlerin geçerli olup olmadığı, devir veya kontrol değişikliği halinde yenilenmeleri ya da ilgili kurumdan onay alınması gerekip gerekmediği de araştırılmalıdır. Gerektiğinde sektörün özel mevzuatı, çevresel yükümlülükler ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin süreçler ayrıca incelenmelidir.

Pay Devri ile İşletme Devri Arasındaki Sorumluluk Farkı

Pay devrinde şirketin tüzel kişiliği ve şirket borçları devam eder. Yeni ortak, kural olarak şirketin özel hukuk borçlarından sırf payı satın aldığı için şahsen sorumlu tutulmaz; ancak şirket türü, ödenmemiş sermaye taahhütleri, şirket sözleşmesindeki ek ödeme yükümlülükleri ve yöneticilik sıfatı ayrıca değerlendirilmelidir.

Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacakları bakımından 6183 sayılı Kanun’un 35. maddesi uyarınca sermaye hisseleri oranında sorumlu tutulabilir. Payın devredilmesi halinde de devir öncesine ait kamu alacakları bakımından devreden ve devralan yönünden müteselsil sorumluluk gündeme gelebilir.

İşletmenin aktif ve pasifleriyle devralınmasında ise TBK m. 202 kapsamında işletme borçlarından sorumluluk doğabilir. Devralanın sorumluluğu ile önceki borçlunun devralanla birlikte sorumlu kalacağı iki yıllık süre birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Devir Öncesi Hukuki İnceleme İçin Pratik Adımlar

İnceleme sürecinde şu adımlar izlenebilir:

  1. Şirketin güncel ve geçmiş ticaret sicili kayıtlarını, ana sözleşmesini ve pay sahipliği belgelerini inceleyin.
  2. Pay devri, pay üzerindeki rehin veya hacizler, temsil yetkileri ve ortaklar arasındaki sözleşmeleri kontrol edin.
  3. Vergi, SGK, banka ve tedarikçi borçlarını; teminatları ve ilişkili taraf işlemlerini belge üzerinden doğrulayın.
  4. Dava, icra, iş uyuşmazlığı ve idari süreçlerin listesini dosya kayıtlarıyla karşılaştırın.
  5. Sözleşmeleri kontrol değişikliği, devir, fesih, erken ödeme ve onay hükümleri bakımından tarayın.
  6. İşletme varlıklarının mülkiyetini, üzerlerindeki kısıtlamaları ve faaliyet izinlerini doğrulayın.
  7. Belirlenen riskleri pay veya işletme devir sözleşmesinde beyan ve garantiler, tazminat hükümleri ve gerekli ödeme koşullarıyla düzenleyin.

İncelemenin kapsamı, şirketin türüne, faaliyet alanına ve işlemin pay devri mi yoksa işletme devri mi olduğuna göre değişir. Devir öncesinde yapılan sistemli bir hukuki inceleme, işlemden sonra ortaya çıkabilecek risklerin daha doğru değerlendirilmesine yardımcı olur.

Yasal Uyarı

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Her işlem kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. İşlem öncesinde somut olaya uygun hukuki inceleme yapılması önerilir.
Son güncelleme: Kasım 2026

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

WhatsApp Hemen Ara
WhatsApp Hemen Ara