Kuveyt’te faaliyet gösteren Türk şirketlerinin karşılaştığı hukuki riskler esasen dört başlıkta toplanır: şirket yapısı ve yerel ortaklık ilişkileri, ticari sözleşmelerde hukuk seçimi ve tahkim, alacakların tahsili ile kararların sınır ötesi tanınması, Türkiye tarafındaki vergi ve raporlama yükümlülükleri. Türkiye ile Kuveyt arasında 2010 yılında Kuveyt’te imzalanan yatırımların karşılıklı teşviki ve korunmasına ilişkin anlaşma ve ayrı bir çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması bulunsa da, bu çerçeve günlük ticari ilişkilerdeki boşlukları kendiliğinden doldurmaz.
Kuveyt Pazarına Girişte Hukuki Çerçeve Neden Farklı Değerlendirilmeli
Örneğin İstanbul merkezli bir mobilya üreticisinin Kuveyt’te bir distribütörle çalışma ilişkisi kurmayı planladığını düşünelim. Firma genellikle önce ürün ve lojistik tarafını netleştirir, hukuki yapıyı ise sözleşme imzalanacağı sırada son dakikaya bırakır. Oysa Kuveyt gibi Körfez ülkelerinde ticaret hukuku, yerel şirketler ve yatırım mevzuatı ile uluslararası ticaret uygulamalarının iç içe geçtiği, kendine özgü bir çerçevede işler.
Bu nedenle Türk şirketler hukukundaki kavramların Kuveyt’te aynı sonucu doğuracağını varsaymak başlı başına bir risktir. Yerel ortaklık oranı, lisans süreci veya faaliyet izni gibi somut şartlar zaman içinde değişebildiğinden, güncel kuralların Kuveyt’te yetkili bir hukuk danışmanı veya ilgili resmi kurum nezdinde teyit edilmesi gerekir. Kanaatimizce asıl risk, sözleşme maddelerinden önce, ilişkinin hangi hukuki yapı üzerinden kurulacağına dair bu ilk kararın gözden kaçırılmasıdır.
Şirket Yapısı ve Yerel Ortaklık İlişkilerinde Risk Alanları
Kuveyt’te faaliyet göstermek isteyen bir Türk inşaat veya taahhüt şirketi genellikle birkaç seçenekle karşılaşır: yerel bir ortakla kurulan şirket, temsilcilik ilişkisi veya belirli sektörlerde izin verilen doğrudan yapılanma. Bu seçeneklerin hangisinin uygun olduğu faaliyetin kapsamına ve sektörüne göre değişir ve somut oranlar ile şartlar resmi kaynaktan teyit edilmeden sözleşmeye bağlanmamalıdır.
Diyelim ki bir makine ihracatçısı Kuveytli bir yerel temsilciyle münhasır satış hakkı tanıyan bir ilişki kuruyor, ancak feshin hangi koşullarda ve ne kadar önceden bildirimle yapılabileceğini yazılı olarak netleştirmiyor. İlişki bozulduğunda firma hem yeni bir temsilci bulma hem de mevcut ilişkiyi sonlandırma sürecinde beklenmedik zorluklarla karşı karşıya kalır. Bu tür ilişkilerde düzenli hukuki takibin önemi, şirketler için düzenli hukuki danışmanlık ihtiyacını da ortaya koyar.
Ticari Sözleşmelerde Hukuk Seçimi ve Tahkim Şartının Önemi
Kuveyt’teki bir alıcı veya distribütörle imzalanan sözleşmede uygulanacak hukukun ve uyuşmazlık çözüm yönteminin yazılı olarak belirlenmesi kritik önem taşır. Taraflar bu konuda net bir madde koymazsa, bir anlaşmazlık çıktığında hangi mahkeme veya tahkim merkezinin yetkili olacağı başlı başına tartışma konusu haline gelebilir.
Bu noktada gözden kaçan bir avantaj var. Kuveyt, Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizine İlişkin New York Sözleşmesi’ne 1978 yılında taraf olmuş, Türkiye ise bu sözleşmeye 3731 sayılı Kanun ile 1991 yılında taraf olarak 1992’den itibaren uygulamaya başlamıştır. Her iki ülke de sözleşmeyi karşılıklılık esasına göre uyguluyor. Bu da doğru kurgulanmış bir tahkim şartının, iki ülke arasında alınan bir hakem kararının diğer ülkede tanınmasını önemli ölçüde kolaylaştırdığı anlamına geliyor.
Buna karşın bazı meslektaşlar, Kuveytli taraf kabul etmediği sürece tahkim şartının sözleşmeye konulmasının gereksiz bir direniş yaratacağını düşünüp bu maddeden vazgeçebiliyor. Ancak hukuki muhakeme açısından doğru yaklaşım bunun tersidir. Tahkim yerinin ve kurumun baştan netleştirilmesi, ileride doğacak bir uyuşmazlıkta tarafların hangi forumda karşılaşacağını öngörülebilir kılar ve bu öngörülebilirlik, sözleşmenin diğer tüm maddelerinden daha fazla koruma sağlar. Ticari sözleşmelerin hazırlık aşamasında bu maddenin atlanması, sonradan telafisi en zor eksikliklerden biridir. Konuyla ilgili ticari sözleşmeler alanındaki genel çerçeve de bu noktayı destekler.
Alacakların Tahsili ve Kararların Türkiye’de Tanınması
Bir Türk şirketi Kuveyt’teki bir hakem kararı veya mahkeme kararı sonucunda alacaklı duruma gelmiş olabilir. Asıl soru, bu kararın Kuveytli borçlunun Türkiye’deki varlıklarına karşı nasıl kullanılacağıdır. Burada devreye 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 50 ila 59. maddeleri girer.
Bu maddeler tanıma ile tenfiz arasında bir ayrım yapar. Tanıma, yabancı kararın Türkiye’de kesin delil niteliği kazanmasını sağlarken, tenfiz kararın Türkiye’de icra edilebilir hale gelmesini sağlar. Tenfiz için ayrıca karşılıklılık (mütekabiliyet) şartının varlığı aranır. Örneğin Kuveyt’teki bir distribütörlük uyuşmazlığında alınan hakem kararını elinde tutan bir Türk şirketi, bu kararı borçlunun Türkiye’deki banka hesabı veya taşınmazına karşı kullanmak isterse, öncelikle yetkili asliye hukuk mahkemesinde basit usulde bir tenfiz davası açmak zorundadır. Bu süreç hiç başlatılmadan doğrudan icra takibine geçilmesi mümkün değildir. Bu konudaki genel süreç şirket alacaklarının tahsili başlığında da ele alınmıştı.
Türkiye Tarafındaki Vergi ve Raporlama Yükümlülükleri
Kuveyt’teki faaliyet yalnızca orada değil, Türkiye’deki ana şirket açısından da bazı yükümlülükler doğurur. Yurt dışında elde edilen kârın Türkiye’ye aktarılması, transfer fiyatlandırması ve çifte vergilendirme mevzuatı açısından ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Örneğin Kuveyt’te bir şube üzerinden hizmet veren bir mühendislik firması, Türkiye’deki ana şirkete yapılan hizmet faturalamasını emsallere uygunluk ilkesine göre belgelendirmek zorundadır. Bu belgelendirme eksik yapılırsa, Türkiye’de vergi incelemesi sürecinde ek soru işaretleri doğabilir. İki ülke arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasının güncel hükümlerinin mali müşavirle birlikte takip edilmesi, bu riski azaltan en pratik adımdır.
Pratik Yol Haritası: Hangi Sırayla Hareket Edilmeli
Kuveyt’te faaliyete geçmeyi planlayan bir Türk şirketi için önerilen sıra şu şekildedir. Önce faaliyet alanının yerel mevzuat çerçevesinde hangi yapılanma biçimlerine açık olduğu güncel kaynaktan teyit edilir, ardından şirket veya temsilcilik yapısı bu çerçeveye göre belirlenir, sözleşmelerde uygulanacak hukuk ve tahkim şartı yazılı olarak netleştirilir, son olarak Türkiye tarafındaki vergi ve raporlama yükümlülükleri gözden geçirilir.
Bu adımların sırayla ve faaliyet başlamadan önce tamamlanması, sonradan ortaya çıkan uyuşmazlıkların büyük kısmını baştan önler. Aşağıdaki noktalar bu süreçte özellikle gözden kaçırılmamalıdır.
- Faaliyet sektörünün yerel yatırım mevzuatı karşısındaki güncel durumunun teyit edilmesi
- Şirket veya temsilcilik yapısının faaliyet hacmine ve sektöre uygun seçilmesi
- Sözleşmelerde uygulanacak hukuk ve tahkim yeri maddesinin yazılı olarak netleştirilmesi
- Olası bir hakem kararının Türkiye’de tenfizi için mütekabiliyet şartının göz önünde bulundurulması
- Türkiye tarafındaki transfer fiyatlandırması ve çifte vergilendirme yükümlülüklerinin takip edilmesi
Yasal Uyarı
